10 czerwca 2026 r. rozpoczęliśmy trzydniową wizytę studyjną w Alicante realizowaną w ramach zadania nr 5 „Współpraca z partnerami z UE” w projekcie „Adaptacja budynku mieszkalnego w celu utworzenia środowiskowego domu samopomocy poprzez przebudowę, rozbudowę oraz nadbudowę w m. Rzadka Wola Parcele 31, gm. Brześć Kujawski”.
Pierwszy dzień programu edukacyjnego został poświęcony tematowi, który coraz mocniej wpływa na współczesną pracę edukacyjną, terapeutyczną, opiekuńczą i aktywizującą: sztucznej inteligencji oraz narzędziom cyfrowym w pracy z osobami dorosłymi o mniejszych szansach, w tym z osobami z niepełnosprawnościami, trudnościami psychicznymi, poznawczymi i społecznymi.
Był to dzień bardzo intensywny, praktyczny i inspirujący. Jego głównym celem było pokazanie, że nowe technologie nie muszą być trudne, odległe ani zarezerwowane wyłącznie dla specjalistów. Mogą stać się realnym wsparciem w codziennej pracy środowiskowego domu samopomocy – pod warunkiem, że są wdrażane odpowiedzialnie, bezpiecznie, z poszanowaniem potrzeb uczestników oraz z pełną świadomością ograniczeń i możliwości każdej osoby.
🔹 Wprowadzenie do cyfrowej edukacji nieformalnej osób dorosłych o mniejszych szansach
Dzień rozpoczął się od rozmowy o roli technologii cyfrowych w pracy z osobami dorosłymi, które z różnych powodów mają utrudniony dostęp do edukacji, komunikacji, aktywności społecznej i samodzielnego korzystania z narzędzi cyfrowych. Uczestnicy wizyty analizowali przykłady działań, w których technologia nie była celem samym w sobie, ale narzędziem wspierającym codzienne funkcjonowanie, rozwijanie sprawczości, budowanie relacji i wzmacnianie samodzielności.
Podkreślono, że w placówce takiej jak środowiskowy dom samopomocy technologie powinny być stosowane w sposób spokojny, przemyślany i dostosowany do realnych możliwości uczestników. Szczególne znaczenie mają tutaj: prostota, dostępność, bezpieczeństwo, dobrowolność udziału, praca w małych grupach, unikanie nadmiaru bodźców oraz uważne reagowanie na potrzeby osób, które mogą doświadczać lęku, przeciążenia, trudności poznawczych lub niskiego poczucia kompetencji.
Rozmawialiśmy także o tym, że cyfrowa edukacja nieformalna może wspierać nie tylko zdobywanie nowych umiejętności, ale również poczucie wpływu na własne życie. Dobrze dobrane narzędzia mogą pomagać uczestnikom w planowaniu dnia, komunikowaniu potrzeb, wyrażaniu emocji, rozwijaniu zainteresowań, ćwiczeniu pamięci, wzmacnianiu relacji z innymi oraz bezpiecznym uczestnictwie w życiu społecznym.
🔹 Sztuczna inteligencja w przygotowywaniu zajęć dla osób dorosłych z niepełnosprawnościami
Kolejny blok miał charakter warsztatowy. Uczestnicy uczyli się, jak wykorzystywać narzędzia sztucznej inteligencji do przygotowywania materiałów edukacyjnych, terapeutycznych i aktywizujących. Pracowaliśmy nad przykładami prostych kart pracy, scenariuszy zajęć, instrukcji krok po kroku, tekstów łatwych do czytania, pytań do rozmowy wspierającej, ćwiczeń pamięciowych, materiałów do treningu umiejętności społecznych oraz pomysłów na zajęcia arteterapeutyczne.
Szczególnie ważne było pokazanie praktycznego wymiaru AI. Omawialiśmy, w jaki sposób sztuczna inteligencja może pomóc pracownikowi przygotować prostą instrukcję „jak zaplanować wyjście do sklepu” dla osoby, która potrzebuje wsparcia w organizacji czynności, rozumieniu kolejnych kroków i zachowaniu poczucia bezpieczeństwa. Analizowaliśmy również przykłady krótkich historyjek społecznych dotyczących radzenia sobie ze stresem, proszenia o pomoc, rozpoczynania rozmowy, przygotowania się do wizyty w urzędzie czy reagowania w trudnej sytuacji społecznej.
Dużo uwagi poświęcono temu, że AI może pomóc tworzyć materiały na kilku poziomach trudności. Dzięki temu te same zajęcia mogą być dostępne dla osób o różnych możliwościach poznawczych, komunikacyjnych i emocjonalnych. Jedna grupa może pracować na krótkim tekście z obrazkami, inna na prostych pytaniach do rozmowy, a kolejna na bardziej rozbudowanym ćwiczeniu refleksyjnym. Takie podejście może zwiększać dostępność zajęć i ograniczać ryzyko wykluczenia osób, które potrzebują więcej czasu, prostszych komunikatów lub dodatkowego wsparcia.
Bardzo ważnym elementem tej części było omówienie zasad bezpieczeństwa. Podkreślono, że narzędzia AI nie mogą zastępować pracownika, terapeuty ani specjalisty. Mogą być jedynie wsparciem w przygotowywaniu materiałów. Zwrócono uwagę na konieczność niewprowadzania do narzędzi online danych osobowych uczestników, nieopisywania diagnoz, historii choroby ani szczegółów dotyczących sytuacji życiowej konkretnych osób. Każda treść wygenerowana przez AI powinna być zweryfikowana, uproszczona, dostosowana do grupy i oceniona przez pracownika pod kątem bezpieczeństwa, adekwatności oraz zgodności z celami zajęć.
🔹 AI jako narzędzie komunikacji, ekspresji i wzmacniania sprawczości
W dalszej części dnia skupiliśmy się na tym, jak sztuczna inteligencja może wspierać nie tylko kadrę, ale również samych uczestników zajęć. Ten blok był poświęcony prostym, twórczym i bezpiecznym aktywnościom, w których osoby dorosłe o mniejszych szansach mogą korzystać z technologii w sposób kontrolowany, wspierający i dostosowany do ich potrzeb.
Omówiliśmy ćwiczenie „Moja historia w obrazach”, w którym uczestnik – przy wsparciu terapeuty lub opiekuna – może opisać swoje zainteresowania, wspomnienia, marzenia albo ważne dla siebie miejsca. Narzędzie AI może pomóc przygotować inspirację wizualną, która następnie staje się punktem wyjścia do własnej pracy plastycznej, kolażu, plakatu lub rozmowy. Takie działanie może wspierać ekspresję, budowanie poczucia tożsamości i wzmacnianie przekonania, że własne doświadczenia są ważne.
Kolejnym przykładem było ćwiczenie „Mój plan dnia”. AI może pomagać w tworzeniu prostych, czytelnych planów z podziałem na małe kroki. Tego typu materiały mogą być szczególnie pomocne dla osób, które mają trudności z organizacją czasu, pamięcią, koncentracją albo poczuciem bezpieczeństwa. Plan dnia może zawierać krótkie komunikaty, ikony, kolory, zdjęcia lub nagrania głosowe – w zależności od potrzeb konkretnej osoby.
Omawialiśmy także ćwiczenie „Trudna sytuacja – spokojna odpowiedź”. Jego celem było pokazanie, jak technologia może wspierać trening umiejętności społecznych. AI może przygotować przykładowe dialogi dotyczące sytuacji stresu, konfliktu, niezrozumienia, odmowy lub proszenia o pomoc. Następnie takie dialogi można wspólnie omawiać, upraszczać, dostosowywać i odgrywać w grupie. Dzięki temu uczestnicy mogą bezpiecznie ćwiczyć reakcje na sytuacje, które w codziennym życiu bywają dla nich trudne.
🔹 Tworzenie cyfrowych materiałów dostępnych
Popołudniowa część programu była poświęcona dostępności materiałów edukacyjnych. Uczestnicy poznali proste narzędzia i zasady przygotowywania prezentacji, kart pracy, plakatów, instrukcji obrazkowych, nagrań audio, krótkich filmów edukacyjnych oraz materiałów z kodami QR.
Szczególny nacisk położono na to, aby materiały były czytelne, spokojne wizualnie i możliwe do wykorzystania przez osoby z różnymi potrzebami. Rozmawialiśmy o znaczeniu prostego języka, dużej czcionki, odpowiedniego kontrastu, jasnych komunikatów, ograniczenia nadmiaru bodźców oraz wykorzystywania ikon, zdjęć i nagrań głosowych. Zwrócono uwagę, że dostępność nie jest dodatkiem do zajęć, ale podstawowym warunkiem realnego uczestnictwa.
Uczestnicy analizowali, jak przygotować materiały dla osób z trudnościami poznawczymi, zaburzeniami koncentracji, obniżonym nastrojem, lękiem, niższymi kompetencjami cyfrowymi lub potrzebą większej przewidywalności. Ważnym wnioskiem było to, że dobrze zaprojektowany materiał może zmniejszać napięcie, ułatwiać rozumienie poleceń, wzmacniać samodzielność i pomagać uczestnikom czuć się bezpieczniej podczas zajęć.
🔹 Laboratorium wdrożeniowe: projekt zajęć z AI dla ŚDS
Na zakończenie dnia odbyło się laboratorium wdrożeniowe, podczas którego uczestnicy opracowywali własne pomysły na miniwarsztaty możliwe do wykorzystania w środowiskowym domu samopomocy. Była to bardzo praktyczna część programu, pozwalająca przełożyć zdobytą wiedzę na konkretne działania możliwe do realizacji po powrocie.
Powstały wstępne koncepcje zajęć, takie jak:
✅ „AI pomaga mi zaplanować dzień” – zajęcia wspierające organizację codziennych aktywności, przewidywalność i samodzielność.
✅ „Cyfrowa mapa moich mocnych stron” – warsztat pomagający uczestnikom nazwać swoje umiejętności, zasoby, zainteresowania i pozytywne cechy.
✅ „Moje emocje w obrazach” – aktywność łącząca rozmowę o emocjach z twórczością plastyczną i inspiracją wizualną.
✅ „Bezpieczna rozmowa z technologią” – zajęcia dotyczące zasad korzystania z narzędzi cyfrowych, ochrony prywatności i świadomego używania AI.
✅ „Sztuczna inteligencja jako pomocnik w twórczości” – warsztat pokazujący, jak technologia może inspirować do tworzenia opowiadań, obrazów, plakatów, kolaży czy prostych projektów artystycznych.
Efektem pierwszego dnia było nie tylko zdobycie nowej wiedzy, ale przede wszystkim przygotowanie praktycznych rozwiązań, które mogą zostać dostosowane do potrzeb przyszłych uczestników ŚDS. Uczestnicy wizyty studyjnej zobaczyli, że sztuczna inteligencja i narzędzia cyfrowe mogą być użyteczne w codziennej pracy placówki, jeśli są stosowane odpowiedzialnie, ostrożnie i z pełnym szacunkiem dla możliwości osób korzystających ze wsparcia.
To był dzień pełen rozmów, ćwiczeń, przykładów i refleksji nad tym, jak tworzyć nowoczesne, ale jednocześnie dostępne i bezpieczne środowisko wsparcia. Wspólnie szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, jak technologia może pomagać osobom dorosłym o mniejszych szansach nie tylko uczyć się nowych rzeczy, ale także lepiej komunikować swoje potrzeby, rozwijać samodzielność, wyrażać siebie i wzmacniać poczucie sprawczości.
Pierwszy dzień wizyty studyjnej pokazał, że innowacje społeczne nie muszą oznaczać skomplikowanych rozwiązań. Czasem zaczynają się od prostego planu dnia, czytelnej instrukcji, spokojnej rozmowy, dobrze przygotowanej karty pracy albo obrazu, który pomaga opowiedzieć o sobie coś ważnego.
Przed nami kolejne dni wizyty studyjnej, dalsza wymiana doświadczeń i praca nad rozwiązaniami, które będą mogły wspierać tworzenie dostępnej, bezpiecznej i przyjaznej przestrzeni dla przyszłych uczestników środowiskowego domu samopomocy.
Nazwa projektu: „Współpraca z partnerami z UE” w projekcie „Adaptacja budynku mieszkalnego w celu utworzenia środowiskowego domu samopomocy poprzez przebudowę, rozbudowę oraz nadbudowę w m. Rzadka Wola Parcele 31, gm. Brześć Kujawski.”
Źródło finansowania: Projekt współfinansowany w ramach programu „Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza na lata 2021–2027”.
