Od 1 października rozpoczynamy 12 miesięcy intensywnej pracy nad projektem „Od liczb do klimatu – wzmacnianie umiejętności podstawowych w obszarze matematyki i nauk przyrodniczych wobec zjawiska denializmu klimatycznego i dezinformacji wywołanej analfabetyzmem matematycznym”, a już dzisiaj nie mogliśmy nie skorzystać z okazji i spotkaliśmy się z przedstawcielką prawną partnera ponadnarodowego ARTE.M cultural association on Madeira island, która odbywała wizytę służbową w Gdańsku. Rozmawialiśmy o listopadowej mobilności seniorów z Polski i Portugalii oraz wstępnym podziale obowiązków projektowych, a tych będzie naprawdę dużo, bo projekt połączy trzy obszary, pozornie bardzo od siebie odległe: matematykę, wiedzę o klimacie oraz walkę z dezinformacją.
Dlaczego?
Bo współczesna dezinformacja bardzo często nie polega już na prostym napisaniu nieprawdy.
Znacznie częściej ktoś pokazuje prawdziwą liczbę, ale bez kontekstu. Wybiera tylko wygodny fragment danych. Pokazuje wykres ze zmienioną skalą. Porównuje wartości, których nie powinno się ze sobą porównywać. Podaje procent, ale nie mówi, czego ten procent właściwie dotyczy. Myli korelację z przyczynowością. Wybiera jeden wyjątkowo zimny dzień jako argument przeciwko zmianie klimatu albo pojedynczy rekord temperatury przedstawia jako dowód na każde możliwe twierdzenie.
I właśnie tutaj matematyka przestaje być szkolnym przedmiotem.
Staje się narzędziem pozwalającym rozumieć świat.
Nasze dotychczasowe doświadczenia z edukacją seniorów pokazują, że wiele osób świetnie radzi sobie w codziennym życiu, a jednocześnie odczuwa dużą niepewność, gdy pojawiają się procenty, statystyki, wykresy, średnie, prawdopodobieństwo, skala czy bardziej skomplikowane zestawienia danych.
Problem staje się szczególnie poważny wtedy, kiedy właśnie takie liczby wykorzystywane są do budowania przekazu medialnego.
W przeprowadzonej przez nas diagnozie obejmującej 447 osób w wieku 60–88 lat ponad 85% badanych miało trudność ze wskazaniem manipulacji liczbami, takich jak cherry picking, „złudne” procenty, mylenie korelacji z przyczynowością, wykresy z uciętą osią czy przedstawianie danych bez źródła i odpowiedniego punktu odniesienia. Ponad 70% miało trudności z rozpoznaniem dezinformacji klimatycznej, a ponad 65% powielało przynajmniej część narracji o charakterze denialistycznym.
Dlatego przez najbliższe miesiące nie będziemy uczyć matematyki przy tablicy i rozwiązywać dziesiątek abstrakcyjnych działań.
Będziemy sprawdzać, jak liczby działają w prawdziwym świecie.
Będziemy analizować posty z mediów społecznościowych, nagłówki, wykresy, reklamy, sondaże, dane środowiskowe i komunikaty dotyczące zmian klimatu.
Będziemy pytać: skąd pochodzi ta liczba? Co właściwie oznacza? Jaka była wartość początkowa? Czy wykres pokazuje pełny obraz? Czy jedna obserwacja pozwala wyciągnąć taki wniosek? Czy wzrost o 20% oznacza to samo co wzrost o 20 punktów procentowych? Czy dwie rzeczy, które występują razem, rzeczywiście muszą pozostawać w związku przyczynowym? Czy autor pokazuje wszystkie dane, czy tylko te, które pasują do jego tezy?
Przed nami naprawdę dużo pracy.
Już na początku projektu polscy i portugalscy seniorzy spotkają się w Funchal na Maderze podczas „From Numbers to Evidence – Transnarodowego laboratorium odporności poznawczej seniorów”.
W międzynarodowej grupie będzie pracować 16 seniorów – po 8 z Polski i Portugalii. Przed nimi minimum 36 godzin zajęć edukacyjnych poświęconych manipulacji danymi, dezinformacji matematycznej, interpretacji informacji środowiskowych oraz dezinformacji klimatycznej.
Nie będzie to jednak cykl wykładów.
Uczestnicy będą analizować konkretne przypadki, szukać błędów w rozumowaniu, interpretować wykresy i procenty, pracować na komunikatach medialnych, porównywać sposób przedstawiania informacji w Polsce i Portugalii oraz wspólnie sprawdzać, jak łatwo nawet prawdziwe dane mogą zostać wykorzystane do stworzenia fałszywego wrażenia.
Podczas mobilności przeanalizowanych zostanie co najmniej 18 przypadków manipulacji danymi i minimum 12 przypadków dezinformacji lub denializmu klimatycznego. Seniorzy wykonają również co najmniej 20 praktycznych ćwiczeń rozwijających analizę danych i krytyczne myślenie.
A to dopiero początek.
Kolejnym etapem będzie wspólna praca polskiego i portugalskiego zespołu ekspertów nad jednym z najważniejszych rezultatów projektu – „Numeracy & climate literacy framework”.
Powstanie obszerna, licząca co najmniej 250 stron publikacja metodyczna w trzech wersjach językowych.
Jej sercem będzie 25 kompletnych scenariuszy edukacyjnych.
15 z nich będzie dotyczyło dezinformacji matematycznej, a kolejnych 10 dezinformacji klimatycznej.
Będziemy pracować między innymi nad manipulacją procentami, skalą i osiami wykresów, błędnym wykorzystywaniem średniej, cherry pickingiem, brakiem mianownika, nieprawidłowym porównywaniem danych, korelacją i przyczynowością, interpretacją ryzyka, trendów i danych statystycznych.
Druga część pozwoli wykorzystać te same umiejętności w obszarze wiedzy przyrodniczej i klimatycznej.
Bo chcemy, aby po zakończeniu projektu uczestnik nie musiał wierzyć komuś tylko dlatego, że ten pokazuje wykres albo mówi: „badania dowodzą”.
Chcemy, żeby potrafił zapytać: jakie badania? Jakie dane? Z jakiego okresu? Jaka jest próba? Co pokazuje cały wykres? Czy z tych danych rzeczywiście wynika taki wniosek?
Najważniejsze jest jednak to, że przygotowany program nie pozostanie dokumentem leżącym na komputerze.
Zostanie sprawdzony w praktyce.
W Polsce i Portugalii przeprowadzimy szeroki pilotaż „Community-based numeracy & climate resilience programme”.
Weźmie w nim udział minimum 120 seniorów – co najmniej 60 osób w Polsce i 60 w Portugalii. Powstanie sześć grup edukacyjnych, które przejdą przez przygotowany program.
Łącznie zaplanowaliśmy aż 450 godzin dydaktycznych lokalnych warsztatów.
To właśnie podczas tych zajęć będziemy mogli zobaczyć, które przykłady są najbardziej zrozumiałe, które ćwiczenia rzeczywiście uczą rozpoznawania manipulacji, gdzie uczestnicy mają największe trudności i w jaki sposób mówić o matematyce oraz klimacie tak, żeby nie tworzyć kolejnej bariery edukacyjnej.
Będziemy również mierzyć efekty uczenia się.
Nie interesuje nas projekt, po którym pozostają wyłącznie zdjęcia, listy obecności i materiały promocyjne. Chcemy wiedzieć, czy uczestnicy rzeczywiście lepiej interpretują dane, sprawniej rozpoznają manipulację liczbową i są bardziej odporni na fałszywe lub wprowadzające w błąd narracje klimatyczne.
Dlatego w działaniach wykorzystamy diagnozę początkową oraz testy przed i po udziale w zajęciach.
Ale w tym projekcie seniorzy nie będą wyłącznie odbiorcami przygotowanego przez ekspertów programu.
Pod koniec projektu ponownie spotkają się uczestnicy z Polski i Portugalii.
Tym razem w Polsce odbędzie się „Mathematical Literacy for Climate Resilience – Transnarodowe forum walidacyjne seniorów”.
16 seniorów – 8 z Polski i 8 z Portugalii – przez sześć intensywnych dni będzie testować, oceniać i komentować wszystkie 25 przygotowanych scenariuszy.
To dla nas szczególnie ważne.
Nie chcemy tworzyć materiału edukacyjnego o seniorach i dla seniorów bez ich rzeczywistego udziału.
Dlatego to uczestnicy powiedzą nam, które ćwiczenia są zrozumiałe, które przykłady są zbyt trudne, gdzie potrzebne jest prostsze wyjaśnienie, a gdzie można pójść krok dalej.
Podczas forum chcemy zebrać minimum 40 konkretnych rekomendacji i uwag do przygotowanych scenariuszy. Na ich podstawie co najmniej 15 scenariuszy zostanie ponownie przeanalizowanych i zmodyfikowanych przed przygotowaniem ostatecznej wersji publikacji.
W rezultacie powstanie materiał sprawdzony nie tylko przez matematyków, edukatorów ekologicznych, trenerów edukacji medialnej i specjalistów zajmujących się dezinformacją.
Zostanie sprawdzony przede wszystkim przez ludzi, dla których został przygotowany.
Projekt realizujemy wspólnie z portugalską organizacją ARTE.M – ASSOCIAÇÃO CULTURAL E ARTÍSTICA NA MADEIRA z Funchal. To partner, z którym już wcześniej współpracowaliśmy podczas mobilności edukacyjnych seniorów. Łączymy nasze doświadczenie w edukacji matematycznej osób dorosłych z portugalskim doświadczeniem w obszarze krytycznego myślenia, edukacji medialnej, ekologicznej i pracy ze społecznościami osób starszych.
Przez najbliższych 12 miesięcy chcemy więc zrobić coś więcej niż przeprowadzić kolejne warsztaty.
Chcemy wypracować model edukacji, który będzie można później wykorzystać w klubach seniora, uniwersytetach trzeciego wieku, fundacjach, stowarzyszeniach, centrach aktywności i innych organizacjach pracujących z dorosłymi.
Materiały zostaną przygotowane w trzech wersjach językowych i udostępnione innym edukatorom. Rezultaty będziemy upowszechniać między innymi poprzez EPALE oraz Platformę Rezultatów Programu Erasmus+. Planujemy również publikację materiałów dodatkowych i artykułów dotyczących dezinformacji matematycznej, dezinformacji klimatycznej oraz analfabetyzmu matematycznego.
32 seniorów uczestniczących w dwóch działaniach ponadnarodowych otrzyma dokumenty Europass–Mobilność potwierdzające zdobyte kompetencje.
Przed nami więc rok pełen liczb, wykresów, pytań, dyskusji, eksperymentów edukacyjnych i międzynarodowej współpracy.
Będziemy uczyć się matematyki, ale nie po to, żeby zaliczyć sprawdzian.
Będziemy poznawać nauki przyrodnicze, ale nie po to, żeby zapamiętywać kolejne definicje.
Będziemy rozmawiać o klimacie, ale nie po to, żeby uczyć się gotowych odpowiedzi.
Chcemy nauczyć się czegoś znacznie ważniejszego: jak patrzeć na dane, zadawać pytania, sprawdzać źródła, rozpoznawać manipulację i samodzielnie dochodzić do wniosków.
Bo w świecie, w którym niemal każdy może opublikować wykres, procent, „wynik badania” albo sensacyjny nagłówek, umiejętność rozumienia liczb staje się częścią współczesnej edukacji obywatelskiej.
Od liczb do klimatu.
Zaczynamy.
Działanie finansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Erasmus+. Typ akcji: AKCJA 2 Partnerstwa na rzecz współpracy, Partnerstwa na małą skalę (KA210-ADU) o budżecie 30 000 i 60 000 euro w ramach sektora Edukacja Dorosłych w programie Erasmus+ w terminie do 5 marca 2026 r. Tytuł projektu: „Od liczb do klimatu – wzmacnianie umiejętności podstawowych w obszarze matematyki i nauk przyrodniczych wobec zjawiska denializmu klimatycznego i dezinformacji wywołanej analfabetyzmem matematycznym.” Numer wniosku: 2026-1-PL01-KA210-ADU000465935 